Partenogeneza, zwana również dzieworództwem, to niezwykły proces reprodukcji, w którym gatunek zmienia się bez udziału samca. U gadów zjawisko to jest fascynujące i wartościowe z perspektywy ewolucyjnej i hodowlanej. Kilka gatunków gadów wykazuje zdolność do partenogenezy, choć nie jest to rozpowszechnione. Jaszczurki Whiptail to klasyczny przykład - w niektórych populacjach występują wyłącznie samice, które reprodukują się poprzez partenogenezę. Te jaszczurki wytwarzają żeńskie potomstwo, które są genetycznie prawie identyczne z matkami. Inne jaszczurki z rodzaju Lacerta, żyjące w górach Kaukazu, również wykazują zdolność do reprodukcji bez samców w niektórych populacjach. Warany z Komodo, największe jaszczurki świata, zdolne są do rozmnażania partenogenetycznego. Herpetologowie zaobserwowali, że w razie braku samców, samice mogą tworzyć młode samice w procesie partenogenezy. Gekony z wysp Oceanu Spokojnego mogą również wykazywać ten fenomen. Genetyka partenogenezy jest złożona. W procesie zwykle potomstwo jest genetycznie prawie identyczne lub bliźnięte z matką. Mogą być pewne odmiany genetyczne w zależności od typu partenogenezy (mitotyczna vs. meiotyczna), ale zazwyczaj nie ma znaczącego wkładu genetycznego z samca. Główną zaletą partenogenezy jest to, że samica może sama sobą reprodukować się bez poszukiwania samca. W naturze może to być znaczącą zaletą w populacjach, gdzie samce są rzadkie. W warunkach hodowlanych, jeśli przypadkowo masz samicę partenogenetycznego gatunku, możesz uzyskać potomstwo bez potrzeby posiadania samca. Jednak główną wadą jest brak genetycznej zmienności. Population tworzone poprzez partenogenezę mogą być podatne na choroby lub niezdolne do adaptacji do zmian środowiska. Jest to powód, dla którego w naturze partenogeneza zwykle rozwija się tylko w określonych warunkach ekologicznych. Dla terrarystów, możliwość posiadania samice, która reprodukuje się sama, może być zarówno ciekawa, jak i wyzwaniem. Należy być gotowym do dużej liczby jajeczek i potencjalnie setek młodych, jeśli partenogeneza się rozpocznie. Jeśli nie planujesz rozmnażania, ważne jest odpowiednio zarządzać rozmnażającą się samicą - zniszczenie jajeczek może być konieczne, aby zapobiec przeterminowaniu terrarium.
Źródła: Materiały na temat partenogenezy u gadów