Konie, mimo swojej siły i imponującej postury, są zwierzętami zaskakująco delikatnymi pod względem zdrowotnym, a niektóre dolegliwości mogą w krótkim czasie zagrozić ich życiu. Trzy najczęściej omawiane i najgroźniejsze schorzenia to kolka, ochwat oraz mięśniochwat. Znajomość ich objawów i przyczyn jest absolutną podstawą odpowiedzialnej opieki nad koniem. Kolka to nie jedna konkretna choroba, lecz zbiorcze określenie ostrego bólu brzucha o różnym podłożu. Może być wywołana zaczopowaniem jelit (zatkanie mas pokarmowych), nagromadzeniem gazów, skrętem jelit, piaskiem w przewodzie pokarmowym czy nieprawidłową dietą. Koń z kolką jest niespokojny, ogląda się na boki, grzebie kopytem, kładzie się i wstaje, tarza się, poci się, traci apetyt, a perystaltyka jelit zanika lub staje się nieprawidłowa. Kolka zawsze powinna być traktowana jako stan nagły — niektóre jej postacie, zwłaszcza skręt jelit, wymagają natychmiastowej interwencji chirurgicznej, a opóźnienie kończy się śmiercią zwierzęcia. Do czasu przyjazdu lekarza weterynarii nie należy podawać koniowi jedzenia, a o jego ewentualnym prowadzeniu (spacerze) decyduje weterynarz. Profilaktyka obejmuje regularne, częste karmienie małymi porcjami, stały dostęp do czystej wody, dobrej jakości pasze objętościowe, unikanie gwałtownych zmian diety oraz odrobaczanie. Ochwat (laminitis) to bolesne zapalenie tworzywa kopytowego, czyli wrażliwych blaszek łączących kość kopytową ze ścianą kopyta. W skrajnych przypadkach dochodzi do oderwania i rotacji kości kopytowej, co jest schorzeniem niezwykle bolesnym i często nieodwracalnym. Najczęstsze przyczyny to przekarmienie (zwłaszcza paszami bogatymi w cukry i skrobię, młodą, bujną trawą), otyłość, zaburzenia metaboliczne (jak zespół metaboliczny koni czy choroba Cushinga), a także przeciążenie kończyn lub powikłania innych chorób. Koń z ochwatem przyjmuje charakterystyczną postawę odciążającą przednie kopyta, niechętnie się rusza, stąpa ostrożnie, a kopyta są ciepłe i tętnią. Ochwat jest stanem nagłym — wymaga szybkiej interwencji weterynaryjnej, ograniczenia ruchu, korekty diety i odpowiedniego podkucia korekcyjnego. Profilaktyka polega przede wszystkim na kontroli masy ciała, ograniczaniu dostępu do bogatej trawy i kontroli chorób metabolicznych. Mięśniochwat (azotemia pokarmowa, choroba poniedziałkowa, rabdomioliza wysiłkowa) to schorzenie mięśni objawiające się ich bolesnym, gwałtownym zesztywnieniem, najczęściej po wysiłku. Klasyczna postać występowała dawniej u koni roboczych, którym po dniu odpoczynku przy pełnej dawce paszy nagle nakazywano ciężką pracę — stąd nazwa "choroba poniedziałkowa". Objawy to sztywność, niechęć do ruchu, drżenie mięśni zadu, obfite pocenie się, a w ciężkich przypadkach ciemne, brunatne zabarwienie moczu (wskutek uwalniania mioglobiny z uszkodzonych mięśni). Postępowanie obejmuje natychmiastowe przerwanie wysiłku, zapewnienie ciepła, spokoju oraz pilną pomoc weterynaryjną, ponieważ uszkodzenie nerek przez mioglobinę może być groźne. Profilaktyka polega na dostosowaniu dawki paszy energetycznej do poziomu pracy, regularnym, stopniowanym treningu, rozgrzewce przed wysiłkiem oraz, w predysponowanych liniach, badaniach genetycznych w kierunku PSSM. We wszystkich tych przypadkach obowiązuje jedna nadrzędna zasada: w razie podejrzenia którejkolwiek z tych chorób nie należy zwlekać ani eksperymentować z domowymi metodami, lecz jak najszybciej skontaktować się z lekarzem weterynarii. Czas reakcji bywa decydujący dla życia i zdrowia konia.
Źródło: Polskie Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych; American Association of Equine Practitioners (AAEP); literatura weterynaryjna z zakresu chorób koni