Bażanty ozdobne pochodzą głównie z górskich lasów Azji Wschodniej i Południowej – od Chin przez Himalaje po Birmę. W Polsce są hodowane od kilkudziesięciu lat, choć wciąż pozostają ptakami niszowymi, cenionymi głównie przez pasjonatów drobiarstwa ozdobnego i kolekcjonerów. Bażant złocisty (Chrysolophus pictus) to najłatwiej dostępny z tej grupy – samce zachwycają jaskrawą złoto-czerwono-zieloną szatą i charakterystyczną złotą grzywą. Bażant srebrzysty (Chrysolophus amherstiae) wyróżnia się kontrastowym ubarwieniem czarno-białym z metalicznym połyskiem i długim ogonem. Bażant Elliota (Syrmaticus ellioti) jest ptakiem bardziej stonowanym – samce mają rdzawo-brązowe upierzenie z białymi plamami na skrzydłach, natomiast ogon pokryty jest poprzecznymi paskami. Bażant królewski (Syrmaticus reevesii) to prawdziwy rekordista wśród bażantów – samce mogą poszczycić się jednym z najdłuższych ogonów wśród wszystkich ptaków na świecie. Wszystkie cztery gatunki można nabyć w Polsce u specjalistycznych hodowców, choć bażanty Elliota i królewskie bywają trudniej dostępne i droższe.
Charakter
Bażanty ozdobne to ptaki z natury płochliwe i czujne – w środowisku dzikim są zdobyczą drapieżników, więc instynkt ucieczki mają mocno rozwinięty. W wolierze przyzwyczajają się do obecności opiekuna, jednak rzadko kiedy stają się oswojone w takim stopniu jak kury czy perlice. Samce w sezonie lęgowym potrafią być agresywne zarówno wobec innych samców swojego gatunku, jak i wobec ptaków innych gatunków. Bażant królewski uchodzi za najbardziej drażliwy temperamentowo – w połączeniu z jego rozmiarami może stanowić zagrożenie nawet dla człowieka wchodzącego do woliery. Bażanty złociste i srebrzyste są nieco spokojniejsze i łatwiej tolerują obecność opiekuna. Wszystkie gatunki wymagają ciszy i spokoju – głośne dźwięki, nagłe ruchy i częste zaglądanie do woliery powodują u nich stres, który negatywnie wpływa na zdrowie i wyniki rozrodu.
Pielęgnacja
Bażanty ozdobne wymagają przestronnych wolier – minimalna powierzchnia dla pary to około 10–15 m² przy wysokości co najmniej 2 m, jednak im więcej miejsca, tym lepsze wyniki hodowlane i zdrowotne. Woliery powinny być częściowo zadaszone, aby ptaki miały schronienie przed deszczem i mrozem. Bażanty znoszą umiarkowane mrozy, ale nie należy ich narażać na wilgoć i przeciągi – mokre upierzenie to prosta droga do infekcji dróg oddechowych. Podłoże najlepiej wykonać z piasku lub ziemi zmieszanej z trocinami, z możliwością regularnego grabienia i wymiany. W diecie bażantów podstawę stanowi mieszanka ziarnista (proso, pszenica, kukurydza, sorgo), uzupełniana paszą granulowaną dla bażantów lub kur, zielonką (sałata, mlecz, pokrzywa, trawa), owocami sezonowymi oraz żywymi lub suszonymi owadami i dżdżownicami. Owady są szczególnie ważne w diecie piskląt – zapewniają niezbędne białko w pierwszych tygodniach życia. Woda świeża musi być dostępna cały czas, a pojemniki na pokarm i wodę należy regularnie myć.
Zdrowie
Największym zagrożeniem dla bażantów ozdobnych są choroby pasożytnicze – szczególnie robaczyce przewodu pokarmowego (glisty, tasiemce) oraz kokcydioza, atakująca zwłaszcza młode ptaki. Regularne odrobaczanie dwa razy w roku oraz badania koproskopowe są podstawą profilaktyki. Kolejnym poważnym problemem są choroby oddechowe – mykoplazmoza, aspergilloza i zapalenie worków powietrznych. Wilgotna ściółka i słaba wentylacja woliery sprzyjają rozwojowi grzybów i bakterii. Bażanty mogą też chorować na ospę ptaków oraz rzekomoczumę (Newcastle), dlatego warto rozważyć szczepienia, zwłaszcza gdy w pobliżu utrzymywane są inne ptaki. Nowo nabyte osobniki zawsze należy trzymać w kwarantannie przez minimum cztery tygodnie, zanim trafią do stałej woliery. Wszelkie niepokojące objawy – zmieniony kał, apatia, nastroszenie piór, problemy z oddychaniem – wymagają szybkiej konsultacji z weterynarzem mającym doświadczenie z ptakami egzotycznymi.
Hodowla i wychowanie
Sezon lęgowy bażantów ozdobnych przypada na wiosnę i wczesne lato – od marca do czerwca. Samice składają od 6 do 20 jaj w zależności od gatunku, a inkubacja trwa od 22 do 25 dni. Bażanty w warunkach wolierowych często porzucają gniazdo lub zjadają jaja, dlatego doświadczeni hodowcy zazwyczaj odbierają jaja i lęgną je w inkubatorze, nastawiając temperaturę na około 37,5°C przy wilgotności 55–60% (wzrastającej do 70% w ostatnich trzech dniach). Pisklęta należy ogrzewać w wychowalni przez pierwsze 4–6 tygodni, stopniowo obniżając temperaturę z 35°C na starcie. Pierwsze tygodnie to czas krytyczny – pisklęta bażantów ozdobnych są wrażliwe na zimno i wilgoć. Hodowla bażantów ozdobnych oceniana jest jako średnio trudna do trudnej: gatunki takie jak złocisty i srebrzysty są dostępne nawet dla początkujących hobbystów, podczas gdy bażant Elliota i królewski wymagają już doświadczenia, wiedzy o specyfice gatunku i odpowiednio dużych wolier.